Mięśnie tułowia i głowy człowieka

Mięśnie grzbietu powierzchowne

Mięśnie kolcowo-ramienne

mięsień czworoboczny (trapezius) – częściowo pokrywający mięsień najszerszy grzbietu.

Ma wiele przyczepów:

Czynność: część górna dźwiga bark ku górze (powątpiewanie), zgina kręgosłup szyjny do tyłu. Część dolna opuszcza bark, lub podnosi tułów do góry. Części górna i dolna podnoszą ramię ponad poziom. Cały mięsień cofa barki, zbliżając łopatki.

m. najszerszy grzbietu (latissimus dorsi) - przyczepia się do wyrostków kolczystych Th5 lub Th6 do Th12, L1-5 i crista sacralis mediana, do tylnej 1/3 wargi zewnętrznej grzebienia biodrowego, do powierzchni zewnętrznej IX lub X-XII żebra, wchodząc między pasma m. skośnego brzucha zewnętrznego oraz do dolnego kąta łopatki. Przyczep dalszy znajduje się na grzebieniu guzka mniejszego kości ramiennej.
Czynność: przywodzi ramię, zgina, obraca do wewnątrz.

m. równoległoboczny (rhomboideus). Przyczep początkowy: wyrostki kolczystych C6-7, Th1-4. Przyczep końcowy: brzeg przyśrodkowy łopatki.
Miedzy pęczkami piersiowymi i szyjnymi znajduje się szczelina dzieląca mięsień na m. rhomboideus major et minor.

Czynność: pociąga łopatkę do góry i przyśrodkowo (do kręgosłupa).

 

m. dźwigacz łopatki (musculus levator scapulae) – powierzchowny mięsień grzbietu z grupy kolcowo-ramiennych. Przyczep początkowy – guzki tylne wyrostków poprzecznych kręgów C1-C4. Przyczep końcowy – górny kąt łopatki i górna część brzegu przyśrodkowego łopatki.

Czynność: współpracuje z górną częścią mięśnia czworobocznego, pociągając łopatkę ku górze i przyśrodkowo, a wyrostek barkowy bocznie, tak samo jak mięsień równoległoboczny. Przy ustalonej obręczy barkowej działając jednostronnie zgina kręgosłup w odcinku szyjnym ku bokowi, obustronnie – ku tyłowi; pociąga łopatkę do góry i przyśrodkowo.

Mięśnie kolcowo-żebrowe

m. zębaty tylny dolny (serratus posterior inferior) - leży na dolnej części grzbietu pod mięśniem czworobocznym i mięśniem najszerszym grzbietu, przyczepy początkowe: tylna blaszka powięzi piersiowo-lędźwiowej; przyczepy końcowe: dolne brzegi żeber od 9 do 12
Czynność: obniża żebra.

m. zębaty tylny górny (serratus posterior superior) – mięsień należący do grupy mięśni kolcowo-żebrowych . Leży w górnej części grzbietu pod mięśniem równoległobocznym .

Przyczep początkowy znajduje się na wyrostkach kolczystych dwóch dolnych kręgów szyjnych (C6 i C7) oraz dwóch górnych kręgów piersiowych (Th1, Th2). Przyczep końcowy stanowią powierzchnie zewnętrzne oraz górne brzegi żeber od 2 do 5.
Czynność: dźwigacz żeber; mięsień wdechowy.

Mięśnie grzbietu głębokie

Głębokie mm. grzbietu należą do właściwych mm. grzbietu i są unerwione przez gałęzie tylne nerwów rdzeniowych. Całą tę grupę mięśniową, zajmującą położenie w bruzdach po bocznych stronach wyrostków kolczystych kręgów i ciągnącą się od czaszki do miednicy, określa się nazwą prostownika grzbietu. W grupie tej wyróżnia się pasmo przyśrodkowe i pasmo boczne.

Pasmo przyśrodkowe

m. półkolcowy grzbietu i karku

m. półkolcowy głowy

m. wielodzielny

mm. skręcające kręgosłupa

m. kolcowy grzbietu

m. kolcowy karku

m. kolcowy głowy

mm. międzykolcowe

Pasmo boczne

m. płatowaty głowy

m. krzyżowo-grzbietowy

m. biodrowo-żebrowy

m. biodrowo-żebrowy lędźwi

m. biodrowo-żebrowy grzbietu

m. biodrowo-żebrowy szyi

m. najdłuższy

m. najdłuższy lędźwi

m. najdłuższy grzbietu

m. najdłuższy szyi

m. najdłuższy głowy

mm. międzypoprzeczne

Mięśnie podpotyliczne:

m. skośny głowy górny

m. prosty głowy tylny mniejszy

m. prosty głowy tylny większy

m. skośny głowy dolny

m. prosty głowy boczny

Mięśnie klatki piersiowej

Mięśnie wdechowe właściwe

przepona (diaphragma) - główny mięsień oddechowy. Oddziela jamę brzuszną od jamy klatki piersiowej i stanowi jej ścianę dolną. Przepona jest uwypuklona w stronę klatki piersiowej w formie dwóch kopuł - prawej i lewej. Podczas wydechu prawa kopuła przepony położona jest na wysokości górnego brzegu piątej chrząstki żebrowej, a po stronie lewej lewa kopuła układa się na poziomie dolnego brzegu piątej chrząstki żebrowej. Ruchy przepony są niezależne od woli człowieka, mogą być jednak modyfikowane pośrednio przez inne grupy mięśni (na przykład podczas śpiewu czy wstrzymywania oddechu).

W przeponie wyróżnia się część mięśniową położoną na obwodzie i część ścięgnistą , tworzącą środek ścięgnisty przepony (łac. centrum tendineum diaphragmae ). Część mięśniową w zależności od miejsca przyczepu dzieli się na część:

Funkcja. Przepona oddziela jamę klatki piersiowej od jamy brzusznej. Praca przepony powoduje zmianę kształtu oraz objętości klatki piersiowej, co umożliwia wdychanie i wydychanie powietrza. Skurcz włókien mięśniowych powoduje obniżenie przepony i zmniejszenie ciśnienia w jamie klatki piersiowej, co umożliwia wdech. Ponieważ rozgałęzienia dróg oddechowych kończą się sprężystymi i elastycznymi pęcherzykami płucnymi, dlatego wdychane powietrze wypełniając je, rozszerza płuca. Wydech zaś następuje wskutek uniesienia przepony ku górze, czyli skurczeniu mięśni brzucha przy jednoczesnym rozkurczu przepony.

mięśnie międzyżebrowe (musculi intercostales) należą do mięśni oddechowych . Są to mięśnie krótkie i płaskie, wypełniające przestrzenie międzyżebrowe. Zasadniczo dzieli się je na mięśnie międzyżebrowe zewnętrzne i mięśnie międzyżebrowe wewnętrzne .

Mięśnie wdechowe pomocnicze

Unoszące klatkę piersiową bezpośrednio. Początek na kręgosłupie i czaszce:

mm. pochyły przedni, pochyły środkowy, pochyły tylny - mięśnie szyi

m. mostkowo-obojczykowo-sutkowy MOS (m. sternocleidomastoideus) - jeden z powierzchownych mięśni szyi. Jest to silny mięsień, dobrze widoczny, zarysowuje się on bardzo wyraźnie na szyi przy obrocie głowy w prawo lub w lewo.
Pp. mięśnia tworzą dwie głowy przyczepiające się do mostka, obojczyka. Pk. - powierzchnia wyrostka sutkowatego kości skroniowej. Do tyłu od mięśnia przebiega ścięgno pośrednie mięśnia łopatkowo gnykowego.
Czynność: działając samodzielnie obraca głowę w stronę przeciwległą i unosi twarz ku górze, oba mięśnie działając wspólnie unoszą ku górze twarz (jak przy spojrzeniu na obiekt nad głową). Może też pełnić rolę pomocniczego mięśnia wdechowego (unosząc mostek).

m. zębaty tylny górny - patrz wyżej, mięśnie kolcowo-żebrowe

Uunoszące klatkę piersiową bezpośrednio. Początek na obręczy kończyny górnej:

m. zębaty przedni (serratus anterior) - posiada 10 zębów przyczepiających się do 9 górnych żeber i do brzegu przyśrodkowego łopatki. Składa się z 3 części: górna przyczepia się do żeber I i II, środkowa do żeber II i III, dolna do żeber od IV do IX.
Czynność: przesuwa obręcz do przodu i w dół ; współpracuje z mięśniem czworobocznym odwodząc ramię do poziomu; przyciska łopatkę do klatki piersiowej; jest pomocniczym mięśniem wdechowym.

 

m. piersiowy mniejszy (musculus pectoralis minor) – płaski, trójkątny mięsień położony do tyłu od mięśnia piersiowego większego. Przyczepy przyśrodkowe znajdują się w części przymostkowej na powierzchniach zewnętrznych kostnych fragmentów żeber od II do V. Boczna część kończy się silnym ścięgnem przyczepionym do wyrostka kruczego łopatki .
Czynność: Obniżanie i przywodzenie obręczy kończyny górnej . Obraca łopatkę co skutkuje obniżeniem panewki stawu ramiennego . Jest pomocniczym mięśniem wdechowym.

m. podobojczykowy (musculus subclavius) – mały, wrzecionowaty mięsień położony między obojczykiem a pierwszym żebrem.
Bocznie przyczepia się do dolnej powierzchni obojczyka. Biegnie skośnie ku dołowi i przyśrodkowo gdzie przyczepia się do powierzchni górnej pierwszego żebra na granicy chrzęstno-kostnej.
Czynność: obniża obojczyk i kieruje go ku przodowi. Rozszerza światło żyły podobojczykowej przy unoszeniu ramienia.

Unoszące klatkę piersiową pośrednio, poprzez ustalenie obręczy kończyny górnej:

m. czworoboczny grzbietu; mięsień równoległoboczny; mięsień dźwigacz łopatki (patrz wyżej)

Iinne mięśnie pomocnicze:

m. piersiowy większy (pectoralis major) - składa się z trzech części:

  1. obojczykowa przyczepia się do przyśrodkowej połowy obojczyka
  2. część mostkowo-żebrowa przyczepia się na błonie przedniej mostka i do chrząstek żeber I-VI
  3. część brzuszna dochodzi do blaszki przedniej pochewki mięśnia prostego brzucha. Przyczep końcowy leży na crista tuberculi majoris humeri (grzebieniu guzka większego kości ramiennej).

Czynność: przywodzi, zgina i obraca do wewnątrz w stawie ramiennym; opuszcza podniesione ramię; pociąga łopatkę do przodu; jest także dodatkowym mięśniem wdechowym.

m. prostownik grzbietu (m. erector spinae) – mięsień zaliczany do błony mięśniowej właściwej grzbietu, tworzy grupę głębokich mięśni grzbietu . Sięga od potylicy do miednicy . Składa się na niego duża liczba brzuśców mięśniowych, układająca się w 2 pasma: boczne i przyśrodkowe. Mięsień prostownik grzbietu jest najsilniej rozwinięty w odcinku lędźwiowym i szyjnym kręgosłupa , w którym tworzy mięśnie karku.

mięsień najszerszy grzbietu - patrz wyżej

Mięśnie brzucha

m. skośny wewnętrzny brzucha (obliquus internus abdominis) - leży pod mięśniem zewnętrznym brzucha rozciąga się od kresy białej do grzebienia biodrowego i powięzi piersiowo lędźwiowej.
Czynność: zgina, pochyla i obraca tułów ku swojej stronie, obustronny skurcz wzmaga tłocznię brzuszną.

m. skośny zewnętrzny brzucha (obliquus externus abdominis) - jest płaskim mięśniem biegnącym od zewnętrznych powierzchni V-XII żeber ku dołowi i przyśrodkowo. Przyczep końcowy znajduje się na grzebieniu biodrowym, więzadle pachwinowym, i kresie białej.
Czynność: działając jednostronnie obraca tułów w kierunku przeciwnym, zgina i pochyla go ku bokowi, obustronny skurcz mięśni wzmaga tłocznie brzuszną.

m. prosty brzucha (musculus rectus abdominis) – mięsień współdziałający z mięśniami płaskimi brzucha, przeponą i mięśniami krocza w wytwarzaniu tłoczni brzusznej (prelum abdominale). Jego przyczepami początkowymi są chrząstki żeber V-VII, wyrostek mieczykowaty mostka oraz więzadło żebrowo-mieczykowe, zaś końcowymi - spojenie łonowe i grzebień łonowy kości miednicznej. Przedłuża się u mężczyzn w więzadło wieszadłowe prącia (ligamentum suspensorium penis) i w więzadło wieszadłowe łechtaczki (ligamentum suspensorium clitoridis) u kobiet. Objęty jest pochewką mięśnia prostego brzucha (vagina musculi recti abdominis). Posiada tzw. smugi ścięgniste (intersectiones tendineae). Unerwiony jest przez nerwy międzyżebrowe (Th6-Th12) oraz często przez pierwszy nerw lędźwiowy (L1). Za unaczynienie odpowiadają tętnice nabrzuszne: dolna i górna.

Czynność: zgina tułów, obniża klatkę piersiową do miednicy (mięsień wydechowy), wzmacnia tłocznię brzuszną, obniża żebra, unosi miednicę.

m. poprzeczny brzucha (musculus transversus abdominis) - jeden z mięśni biorących udział w wytwarzaniu tłoczni brzusznej. Jest unerwiony przez nerwy międzyżebrowe VI- XII, nerw biodrowo-podbrzuszny, nerw biodrowo-pachwinowy oraz nerw płciowo-udowy. Pp. - powięź wewnętrzna VII – XII żebra, powięź piersiowo-lędźwiowa. Pk - powięź piersiowo-grzbietowa i biegnie do kresy białej

Czynność: zbliża żebra do płaszczyzny pośrodkowej, zwęża klatkę piersiową (mięsień wydechowy) zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej, od dolnego brzegu mięśnia odczepia się wiązka włókien, która z podobną wiązką mięśnia skośnego wewnętrznego brzucha tworzy mięsień dźwigacz jądra.

m. czworoboczny lędźwi (musculus quadratus lumborum) – mięsień ludzki stanowiący tylną ścianę brzucha. Położony po obu stronach kręgosłupa lędźwiowego, składa się z dwóch warstw.

Warstwa powierzchowna rozpoczyna się na wyrostkach żebrowych piątego do drugiego kręgu lędźwiowego i kończy na brzegu dolnym 12 żebra oraz trzonie dwunastego kręgu piersiowego. Warstwa tylna rozpoczyna się na wardze wewnętrznej grzebienia biodrowego oraz więzadle biodrowo-lędźwiowym i kończy się na wyrostkach żebrowych czwartego do pierwszego kręgu lędźwiowego oraz na dolnym brzegu dwunastego żebra.

Kurcząc się obniża 12. żebro i zgina kręgosłup do boku swoją stronę. W napięciu spoczynkowym oba mięśnie ustalają część lędźwiową kręgosłupa. W działaniu obustronnym obniżają zaś ostatnie, dwunaste żebra.

m. piramidowy (musculus pyramidalis) – rozpoczyna się na spojeniu łonowym i kości łonowej , przed mięśniem prostym brzucha .

Mięśnie twarzy i głowy

Mięśnie wyrazowe

  1. mięśnie sklepienia czaszki (m. naczaszny)
    1. m. potyliczno-czołowy (ma dwa brzuśce potyliczny i czołowy)
    2. m. skroniowo-ciemieniowy
    3. czepiec ścięgnisty - jest to wspólne ścięgno dla ww. mięśni
  2. mięśnie otoczenia szpary powiek
    1. m. okrężny oka (3 części: oczodołowa, powiekowa i łzowa)
    2. m. marszczący brwi
    3. m. podłużny
  3. mięśnie otocznia szpary ust
    1. m. szeroki szyi
    2. m. obniżacz wargi dolnej
    3. m. obniżacz kata ust.
    4. m. bródkowy
    5. m. śmiechowy
    6. m. jarzmowy większy
    7. m. jarzmowy mniejszy
    8. m. dźwigacz wargi górnej i skrzydełka nosa
    9. m. dźwigacz wargi górnej
    10. m. dźwigacz kata ust.
    11. m. policzkowy
    12. m. okrężny ust
  4. mięśnie otoczenia nozdrzy
    1. m. nosowy
    2. m. obniżacz przegrody nosa
  5. mięśnie małżowiny usznej
    1. m. uszny przedni
    2. m. uszny górny
    3. m. uszny tylny

Mięśnie szyi

Powierzchowne mięśnie szyi

m. szeroki szyi (platysma)
m. mostkowo-obojczykowo-sutkowy (m. sternocleidomastoideus)

Środkowe mięśnie szyi

Mięśnie nadgnykowe

m. dwubrzuścowy (m. digastricus)
m. rylcowo-gnykowy (m. stylohyoideus)
m. żuchwowo-gnykowy (m. mylohyoideus)
m. bródkowo-gnykowy (m. geniohyoideus)

Mięśnie podgnykowe

m. mostkowo-gnykowy (m. sternohyoideus)
m. łopatkowo-gnykowy (m. omohyoideus)
m. mostkowo-tarczowy (m. sternothyroideus)
m. tarczowo-gnykowy (m. thyrohyoideus)

Głębokie mięśnie szyi

Mięśnie pochyłe

m. pochyły przedni (m. scalenus anterior)
m. pochyły środkowy (m. scalenus medius)
m. pochyły tylny (m. scalenus posterior)
m. pochyły najmniejszy (m. scalenus minimus)

Mięśnie przedkręgowe

m. prosty boczny głowy (m. rectus capitis lateralis)
m. prosty przedni głowy (m. rectus capitis anterior)
m. długi głowy (m. longus capitis)
m. długi szyi (m. longus colli)
mm. międzypoprzeczne szyi przednie