Szkoły szachowe grupowały mistrzów reprezentujących jednakowe poglądy na zagadnienia teoretyczne i strategiczne. Wspólne analizy pro­wadzące do wykazania słuszności po­glądów stwarzały swoistą atmosferę, w jakiej rozwijał się talent poszcze­gólnych mistrzów - reprezentantów danej szkoły. W późniejszych czasach efektem takich analiz były publikacje autorskie, często wspólne.

Za pierwszą uznaje się szkołę hisz­pańską (XVI w.), której liderem był Ruy Lopez. Zgrupowani koło niego, na dworze Filipa II, mistrzowie sza­chowi nie tylko propagowali nowe przepisy gry różniące się zasadniczo od starych, ale akceptowali jego poglądy teore­tyczne. Zupełnie inne spojrzenie na sposób rozpoczynania partii i związa­nej z nim strategii reprezentowała szkoła włoska, której liderami byli Leonardo da Cutro, Paolo Boi i Pole­rio.

W połowie XVIII w. najsłyn­niejszym miejscem spotkań mistrzów szachowych była kawiarnia Cafe de la Regence w Paryżu, której przewodził Philidor (szkoła francuska). Jego poglądy na strategię gry odegrały olbrzymią rolę w rozwo­ju teorii gry środkowej. Zdaniem Philidora piony są "duszą gry", a od sposobu ich rozwinięcia zależy wynik partii. Pod względem siły gry, a w szczególności głębokiego zrozu­mienia pozycji znacznie wyprzedzał on swą epokę.

Odmienny pogląd na strategię reprezentowała szkoła mistrzów z Mo­deny - Del Rio i Ponziani. Odrzucali oni poglądy Philidora pro­pagując żywą, kombinacyjną grę fi­gurami, dążenie do ataku na nieprzy­jacielskiego króla. Na początku XIX w, powstają w Europie dwa nowe silne ośrodki, oddziaływujące rów­nież na inne kraje, a mianowicie Budapeszt i Berlin. Obie szkoły, budapeszteńska i berlińska, propagowa­ły własne idee debiutowe. Analizy Er­kela, Szena, Lowenthala i Grimma w Budapeszcie oraz Bledowa, Bil­gueru, Horwitza, vott der Lasy i in. w Berlinie znacznie pogłębiły wiedzę o debiutach, a publikowane prace (m. in. Handbuch des Schachspiels) uras­tały do rangi „biblii szachowej”.

Z biegiem czasu pojęcie szkoły szachowej zyskało znaczenie między­narodowe, a do jednej i tej samej szkoły należeli mistrzowie różnych narodowości.

Najwybitniejszym przedsta­wicielem amerykańskiej szkoły ro­mantycznej był Paul Morphy, który nie znalazł w Europie równego sobie przeciwnika. Szkoła romantyczna nie tyle nie uznawała, co prawie zupełnie nie znała sztuki obrony w partii sza­chowej. Tę jej słabą stronę wykorzys­tał Steinitz, późniejszy pierwszy ofic­jalny mistrz świata. Wszystkie do­tychczasowe szkoły szachowe główny nacisk kładły na debiut oraz grę końcową zaniedbując analizę ele­mentów strategicznych gry środko­wej. Ta właśnie faza gry stała się przedmiotem wnikliwych, z naukową logiką i konsekwencją prowadzonych analiz Steinitza. Wykazał on, że większość partii zakończonych błys­kotliwymi zwycięstwami przedstawi­cieli szkoły romantycznej była rezul­tatem słabej obrony. Pogłębił rów­nież znacznie teorię Philidora o wartości i znaczeniu pionów oraz stwo­rzył podwaliny gry pozycyjnej i sztuki obrony w partii szachowej. Po zwycięstwach Steinitza nad Andersse­nem i Zukertortem stworzona przez niego nowa szkoła logiczno-pozycyj­na zyskała zwolenników zarówno w Europie jak i w Ameryce.

W Wiedniu powstał poważny ośro­dek badań teoretycznych, w którym szkoliły się wielkie talenty, takie jak: Spielmann, Kostić, Wolf, Vidmar i inni. Zasadniczą tezą tej szkoły było bezpieczeństwo własne. Zalecała ona dogłębne opanowanie teorii debiu­tów, dążenie do pozycji odpowiada­jących stylowi danego szachisty, ata­kowania przeciwnika wyłącznie pod warunkiem pełnego bezpieczeństwa własnego króla. Jednym z głównych kontynuatorów szkoły Steinitza był dr S. Tar­rasch. Przewyższał go jednak meto­dycznością myślenia oraz zdolnościa­mi pedagogicznymi, dzięki którym stał się najwybitniejszym popularyza­torem tez Steinitza, do których dodał wiele swoich odkryć. Negatywną stroną jego wskazó­wek była ich kategoryczność i dogma­tyczna wręcz wiara w ich absolutną słuszność. Te negatywne strony stały się przedmiotem ataku kilku wybit­nych teoretyków, przede wszystkim Czigorina, wokół którego skupili się najwybitniejsi mistrzowie rosyjscy (Schiffers, Szumow, Ałapin) tworząc podwaliny rosyjskiej szkoły szachowej. Czigorin traktował szachy jako sztukę, nie zajmując się ich stroną sportową. W każdej partii dążył do stworzenia artystycznego dzieła pięk­na nie przejmując się zbytnio rezulta­tem końcowym.

Założycielem tzw. hypermodernis­tycznej szkoły był Aron Nimzo­witsch. Sposób traktowania przez niego gry środkowej oraz teza o figu­rowym nacisku na centrum pionowe przeciwnika stały się obiektem ataku ze strony Tarrascha. Walka pomiędzy Nimzowitschem i Tarraschem toczyła się nie tylko na szachownicy, ale przede wszystkim na łamach prasy fachowej. Po stronie Nimzowitscha opowiedzieli się Reti, Tartakower, Grunfeld, a po wspaniałych sukce­sach turniejowych koryfeusza tej szkoły tezy wyłożone w „Mein system” stały się elementarnym podręczni­kiem szerokich rzesz szachistów na całym świecie.

Na bazie niespotykanej dotąd w ca­łej historii szachów pomocy finansowej i organizacyjnej państwa radziec­kiego powstała radziecka szkoła sza­chowa będąca kontynuacją szkoły rosyjskiej. Dorocznie organizowane turnie­je o mistrzostwo ZSRR, turnieje i mecze międzynarodowe, praca szkoleniowa w klubach i sekcjach szachowych - dały możliwość pow­stania już w latach trzydziestych mło­dej kadry wysoko wykwalifikowa­nych szachistów. Do nich należeli przede wszystkim: Botwinnik, Kan, Rauzer, Ragozin, Makogonow i inni.

Szkoła radziecka przejęła wszyst­kie progresywne elementy szkoły ro­syjskiej Czigorina uzupełniając ją po­ważnym potraktowaniem sportowej strony gry w szachy. Szachy włączone zostały do organizacji sportowych, stały się jedną z dyscyplin sporto­wych, a sukcesy szachistów były oce­niane na równi z sukcesami innych sportowców wyczynowych. Szkoła radziecka, w szczególności zaś Bot­winnik, propagowała naukowe po­dejście do teorii debiutów. Obecnie nie ma ani jednego debiutu, w którym nie byłoby śladu analiz teoretyków radzieckich. Osiągnęła swój naj­większy rozkwit po II wojnie świato­wej, kiedy w konfrontacji sportowej z szachistami z Zachodu wykazała swą wyższość, zdobywając prawie wszystkie najwyższe tytuły (indywi­dualne i drużynowe mistrzostwa świata w konkurencji mężczyzn, ko­biet i juniorów).