Układ nerwowy człowieka

Układ nerwowy jest to zespół struktur w organizmie służący do odbierania bodźców ze środowiska zewnętrznego i wewnętrznego oraz do ich przetwarzania i przekazywania do odpowiednich narządów wykonawczych. Zbudowany jest z elementów pobudliwych, czyli:

Budowa komórki nerwowej

Neuron lub inaczej komórka nerwowa jest to silnie wyspecjalizowana komórka pochodzenia entodermalnego, która jest podstawową jednostką strukturalną i funkcjonalną tkanki nerwowej. Zadaniem neuronu jest odbieranie, przetwarzanie, przewodzenie i przekazywanie sygnałów elektrycznych, czyli impulsów. Neuron zbudowany jest z:

Budowa morfologiczna neuronów:

Podział neuronów ze względu na pełnione funkcje:

Synapsa:

Synapsa jest to miejsce styku zakończenia aksonu jednego neuronu z dendrytem lub ciałem innego neuronu lub też z komórką narządu wykonawczego, czyli efektora (narządu, gruczołu). Synapsa pośredniczy w przekazywaniu stanów czynnościowych. Synapsa składa się z błony presynaptycznej, należącej do kolbki synaptycznej, tj. gruszkowatego tworu w obrębie zakończenia nerwu utworzonego przez akson pierwszego neuronu, błony postsynaptycznej należącej do następnej komórki i szczeliny synaptycznej, czyli wąskiej przestrzeni między obu błonami. W kolbce synaptycznej są pęcherzyki zawierające mediator, gdy pobudzenie dochodzi do zakończenia nerwowego, ich zawartość dostaje się do szczeliny, a uwolniony mediator oddziałuje na błonę postsynaptyczną.

Rodzaje synaps:

Podział synaps ze względu na rodzaj neurotransmitera:

Tkanka glejowa:

Tkanka glejowa to inaczej glej lub tzw. neuroglej. Jest to rodzaj tkanki łącznej. Tworzy ją zespół zróżnicowanych morfologicznie i funkcjonalnie komórek glejowych, czyli gliocytów towarzyszących nieustannie komórkom nerwowym.

Podział gliocytów ze względu na budowę, funkcję i pochodzenie:

Funkcja tkanki glejowej:

Układ nerwowy charakteryzuje się wysokim stopniem centralizacji. W związku z tym rozróżnia się:

Ośrodkowy układ nerwowy

Masa mózgu dorosłego człowieka wynosi średnio 1200-1500 g i jest zależna m.in. od płci, wieku i masy ciała.

Obwodowy układ nerwowy

Obwodowy układ nerwowy jest to część układu nerwowego pośrednicząca w wymianie informacji między ośrodkowym układem nerwowym a narządami i tkankami organizmu. W jego skład wchodzą elementy przewodzące pobudzenie, czyli nerwy i zwoje nerwowe. Nerwy są struktury zbudowane z włókien nerwowych. Nerwy odchodzące od mózgu noszą nazwę nerwów czaszkowych, od rdzenia kręgowego odchodzą nerwy rdzeniowe. Włókna nerwowe w obrębie nerwu są ułożone w pęczki otoczone zrębem łącznotkankowym. W budowie nerwu wyróżnia się w nim, śródnerwie, czyli tkankę otaczającą poszczególne włókna, onerwie, które otacza pęczki włókien, oraz nanerwie otaczające cały nerw. Włókna nerwowe przebiegają w kierunku odśrodkowym - od mózgu i rdzenia kręgowego do narządów wykonawczych, oraz dośrodkowym. Pierwsze z nich noszą nazwę eferentnych (odprowadzających), drugie - aferentnych (doprowadzających). Nerwy mogą zawierać tylko włókna aferentne lub eferentne bądź też, częściej, oba rodzaje. Niektóre oprócz włókien somatycznych zawierają także włókna układu autonomicznego. Grubość nerwów jest bardzo zróżnicowana, w zależności od liczby włókien oraz grubości osłonek łącznotkankowych. Włókna nerwowe:

Skupiska ciał neuronów tworzą zwoje nerwowe zwoje nerwowe.

Nerwy czaszkowe

Nerwy czaszkowe, nerwy mózgowe to nerwy wychodzące z odpowiednich części mózgu. Wyróżnia się 12 par nerwów czaszkowych. Wszystkie pary nerwów czaszkowych (z wyjątkiem nerwu IV) wychodzą z powierzchni podstawnej mózgu. Nerwy czaszkowe unerwiają głowę z wyjątkiem nerwu błędnego. Nerwy czaszkowe można podzielić na:

Nerwy rdzeniowe

Nerwy rdzeniowe to parzyste nerwy odchodzące metamerycznie od rdzenia kręgowego. U człowieka 31 par:

Każdy nerw rdzeniowy jest związany z rdzeniem 2 korzeniami, stanowiącymi wiązki włókien nerwowych: brzusznym (przednim) i grzbietowym (tylnym). W korzeniach grzbietowych występują zgrubienia, zwane zwojami rdzeniowymi, mieszczące neurony czuciowe, których wypustki dośrodkowe wnikają do rdzenia kręgowego, wypustki obwodowe zaś doprowadzają impulsy z receptorów skórnych i mięśniowych. W korzeniach brzusznych biegną włókna z ośrodków ruchowych rdzenia kręgowego do mięśni oraz z ośrodków autonomicznych do zwojów autonomicznych w autonomicznym układzie nerwowym. Korzeń przedni i tylny łączą się w nerw mieszany czuciowo-ruchowy. Nerwy rdzeniowe tworzą w swoim przebiegu tworzą sploty nerwowe, od których odgałęziają się nerwy biegnące do poszczególnych mięśni i odcinków skóry.

Podział nerwów:

O obwodowym układzie nerwowym więcej tutaj

Układ nerwowy dzieli się też na:

Układ współczulny (sympatyczny)

Składa się z połączonych ze sobą zwojów, które położone są po obu stronach kręgosłupa i tworzą tzw. pnie współczulne oraz sploty włókien nerwowych zlokalizowanych w innych narządach. Ze zwojów i splotów odchodzą nerwy współczulne unerwiające różne okolice ciała.

Układ przywspółczulny (parasympatyczny)

Włókna nerwowe wychodzą z pnia mózgu. Większość z nich przebiega wspólnie z nerwem błędnym i dochodzi do płuc, serca, żołądka, jelit, wątroby. W układzie przywspółczulnym zwoje leżą w pobliżu unerwianych narządów lub w samych narządach.